Wędliny Domowe
Drukuj

UKŁAD MIĘŚNIOWY

1. WIADOMOŚCI WSTĘPNE

W organizmie zwierzęcym występuje kilkaset różnego rodzaju mięśni, zbudowanych z tkanki mięśniowej gładkiej lub poprzecznie prążkowanej. Ogól mięśni występujących w organizmie można podzielić na: mięśnie skóry, mięśnie szkieletowe oraz mięśnie narządów wewnętrznych.
Przy poznawaniu układu mięśniowego ograniczymy się wyłącznie do mięśni szkieletowych. Zbudowane są one z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej, a miejscem przyczepu są najczęściej określone części szkieletu. Skurcze i rozkurczę mięśni szkieletowych powodują zmianę wzajemnego położenia poszczególnych kości szkieletu, dlatego też mięśnie nazywane są często czynnymi narządami ruchu w odróżnieniu od układu kostnego stanowiącego bierny narząd ruchu.
Schemat działania mięśni zginających i prostujących stawy pokazuje rysunek



2. BUDOWA MIĘŚNI

W każdym mięśniu szkieletowym wyróżnić można część mięśniową i część ścięgnową.
Część mięśniowa (rys.2) zbudowana jest z komórek mięśniowych zwanych miocytami oraz z tkanki łącznej luźnej zwanej omięsną.
Każda komórka mięśniowa otoczona jest cienką warstwą tkanki łącznej luźnej, zwanej w tym przypadku omięsną własną, a poszczególne pęczki mięśniowe, utworzone z sąsiadujących ze sobą komórek mięśniowych, otoczone są omięsną wewnętrzną. Cały mięsień otoczony jest natomiast podobną błoną - omięsną zewnętrzną. W omięsnej znajdują się liczne naczynia krwionośne, dostarczające składników odżywczych komórkom mięśniowym, oraz nerwy czuciowe i ruchowe.


U zwierząt intensywnie żywionych w omięsnej wewnętrznej występują także komórki tłuszczowe, powodujące tzw. przetłuszczenie międzymięśniowe. Zbytnie nagromadzenie komórek tłuszczowych powoduje przetłuszczenie śródtkankowe, mówimy wówczas o marmurkowatości mięsa.
Poszczególne mięśnie różnią się między sobą grubością oraz układem włókien mięśniowych. Od tych czynników uzależniona jest głównie siła mięśni. Mięsień o przekroju 1 cm2 może przy skurczu podnieść masę od 5 do 13,5 kg.
W zależności od układu włókien mięśniowych rozróżniamy: a - mięśnie proste i b - mięśnie złożone.


W mięśniach prostych włókna mięśniowe ułożone są równolegle do osi długiej mięśnia. Siła tych mięśni jest stosunkowo mała. Mięśnie złożone charakteryzują się specyficznym układem włókien mięśniowych z wyglądu przypominającym budowę pióra ptaków. Mięśnie te można podzielić na jednopierzaste, dwupierzaste oraz wielopierzaste, przy czym największą silę wykazuje ten ostatni rodzaj mięśni.
Część ścięgnowa zbudowana jest z tkanki łącznej włóknistej zbitej i otoczona jest cienką błoną, noszącą nazwę ościęgnej. W błonie tej znajdują się naczynia krwionośne i nerwy. Włókna klejodajne znajdujące się w części ścięgnowej wnikają do okostnej, a część z nich wchodzi w głąb tkanki kostnej.

3. KSZTAŁT MIĘSNI

W zależności od spełnianej czynności mięśnie szkieletowe mają różne kształty. Wyróżnia się mięśnie szkieletowe wrzecionowate, czyli długie, płatowate, czyli płaskie, oraz okrężne.
Mięśnie wrzecionowate występują w kończynach i częściowi) tworzą umięśnienie głowy. W mięśniach tych można wyróżnić brzusicc (najgrubszą część mięśnia), głowę mięśnia (część mięśniową przyczepiającą się do kości), przyczep początkowy i przyczep końcowy.


Wiele mięśni szkieletowych ma kilka przyczepów początkowych, a w związku z tym brzuśców i głów. Oznacza to, że mięśnie te przyczepiają się do kilku części szkieletu. W zależności od liczby przyczepów początkowych rozróżniamy mięśnie dwugłowe, trójgłowe i czworogłowe. W każdym z tych mięśni występuje jednak zawsze jeden przyczep końcowy.
W mięśniach wrzecionowatych część ścięgnowa wydłuża się i tworzy ścięgno. Odznacza się ono dużą wytrzymałością na rozciąganie. Ścięgno o przekroju 1 cm2 wytrzymuje bowiem obciążenie rzędu 600-800 kg.
Mięśnie płatowate tworzą mięśniowe ściany jamy brzusznej i klatki piersiowej oraz umięśnienie głowy i szyi. W mięśniach tych część ścięgnowa jest szeroka, cienka i nosi nazwę rozcięgna.
Mięśnie okrężne występują m.in. wokół szpary ustnej i powiek.

4. BUDOWA NARZĄDÓW POMOCNICZYCH MIĘŚNI

Obok mięśni, w skład układu mięśniowego wchodzą narządy pomocnicze, zbudowane z różnego rodzaju tkanek łącznych.
Powięzie. Są to błony łącznotkankowe o barwie niebieskoperłowej, otaczające poszczególne mięśnie lub zespoły mięśni. Sprawiają one dużo trudności przy mieleniu czy krajaniu mięsa. Bezpośrednio pod skórą znajduje się powięź powierzchowna zbudowana z tkanki łącznej luźnej, a pod nią powięź głęboka. Od powięzi głębokiej odchodzą liczne odgałęzienia błoniaste otaczające poszczególne mięśnie. Są to powiezie własne, występujące niezależnie od omięsnej zewnętrznej. Powiezie te przyczepiają się także do kości, ustalając miejsce położenia mięśni.
Kaletki maziowe. Są to twory łącznotkankowe, podobne pod względem anatomicznym do torebek stawowych. Kaletki maziowe występują pod mięśniami, ścięgnami i więzadłami w tych miejscach, gdzie wymienione narządy przebiegają nad ostrymi krawędziami czy wyrostkami kości. Pełnią więc one rolę ochronną. Kaletki maziowe wytwarzają specjalny płyn zwilżający, który zmniejsza siłę tarcia przy przesuwaniu się mięśni lub ścięgien.
Pochewki ścięgnowe podobne są pod względem budowy i pełnionej funkcji do kaletek maziowych. Różnica polega głównie na tym, że są to twory bardziej wydłużone, otaczające niemal całe ścięgna.
Trzeszczki zbudowane są z tkanki kostnej, a ich powierzchnie pokryte są tkanką chrzestną szklistą. Trzeszczki występują w tych stawach, w których ścięgna mięśniowe mogłyby być narażone na uszkodzenia z uwagi na nierówne powierzchnie stawowe kości. Do takich stawów należą m.in. staw kolanowy, pęcinowy i kopytowy.

5. PRZEGLĄD NAJWAŻNIEJSZYCH MIĘŚNI ORAZ ICH ZESPOŁÓW

Mięśnie szkieletowe zwierząt rzeźnych są w przeważającej większości mięśniami parzystymi. Wynika to z dwubocznej symetrii ciała tych zwierząt. Umięśnienie lewej połowy ciała odpowiada umięśnieniu prawej połowy.
Poszczególne mięśnie tworzą w organizmie zwierzęcym określone zespoły czynnościowe. Zespoły takie tworzą dla przykładu mięśnie zginające, mięśnie unoszące żuchwę, prostujące kręgosłup itp.
Liczba występujących w organizmie zwierzęcym mięśni szkieletowych wynosi ok. 350, dlatego też zaznajomimy się ogólnie z umięśnieniem poszczególnych partii ciała, zwracając szczególną uwagę na te tylko mięśnie lub zespoły mięśni, które są najcenniejsze z punktu widzenia technologicznego.
Mięśnie szkieletowe można podzielić na mięśnie głowy, tułowia i szyi, kończyn przednich oraz kończyn tylnych.
Mięśnie głowy
Mięśnie głowy mają niską wartość użytkową. Są one słabo rozwinięte, ścięgniste. Do najważniejszych mięśni głowy zaliczyć można mięśnie żwaczowe, które są najlepiej rozwinięte u zwierząt roślinożernych. Należy do nich mięsień żwacz, mięśnie skrzydłowe oraz mięsień skroniowy.


Pozostałe mięśnie głowy tworzą takie zespoły czynnościowe, jak zwieracze czy rozwieracze szpary ustnej, zwieracze i rozszerzacze szpary powiekowej, bądź tworzą określone narządy, jak język czy podniebienie miękkie.
Mięśnie tułowia i szyi
Mięśnie tułowia i szyi podzielić można na następujące grupy:
a - mięśnie skórne tułowia i szyi,
b - mięśnie kręgosłupa,
c - mięśnie ścian klatki piersiowej,
d - mięśnie ścian jamy brzusznej.
Mięśnie skórne tułowia i szyi są to mięśnie płaskie, których szybkie skurcze powodują wstrząsy skóry. Na tej zasadzie zwierzęta bronią się przed atakującymi owadami. Ze względu na miejsce występowania rozróżniamy mięsień skórny szyi, mięsień łopatkowo-ramieniowy oraz mięsień tułowia.
Mięśnie kręgosłupa są to mięśnie związane z ruchami kręgosłupa, leżące nad oraz pod jego osią długą. Często dzieli się je z tego względu na mięśnie nadosiowe i podosiowe.


Z mięśni nadosiowych najważniejszy jest mięsień najdłuższy, przebiegający od kości krzyżowej do głowy. W zależności od miejsca występowania dzielimy go na mięsień najdłuższy grzbietu, szyi, kręgu szczytowego oraz głowy. Mięsień najdłuższy grzbietu, biegnący wzdłuż odcinka piersiowego, lędźwiowego i częściowo krzyżowego kręgosłupa, nazywany jest w przetwórstwie mięsnym polędwicą. Mięśnie nadosiowe mają za zadanie prostowanie kręgosłupa.
Do najważniejszych mięśni podosiowych zaliczymy mięsień długi szyi, mięsień długi głowy oraz zespół mięśni działających na krtań i kość gnykową (jedną z kości części trzewnej czaszki). Bezpośrednio pod kręgami lędźwiowymi znajduje się mięsień lędźwiowo-biodrowy, tworzący tzw. polędwiczkę wewnętrzną.
Mięśnie ścian klatki piersiowej tworzą zespół mięśni wdechowych (mięsień zębaty dogrzbietowy przedni, mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne) oraz zespół mięśni wydechowych (mięsień zębaty dogrzbietowy tylny, mięśnie międzyżebrowe wewnętrzne). Mięśnie te wraz z żebrami nazywane są w przetwórstwie mięsnym żeberkami.
Przy oddychaniu zwierzęcia ważną funkcję pełni także przepona. Jest to duży, płaski mięsień oddzielający jamę piersiową od jamy brzusznej.
Mięśnie ścian jamy brzusznej. Są to mięśnie płaskie, przechodzące w końcowej części w silne rozcięgna. Do najważniejszych mięśni tworzących ściany jamy brzusznej zaliczamy mięsień skośny brzucha zewnętrzny i wewnętrzny, mięsień prosty brzucha oraz mięsień poprzeczny brzucha.
Rozcięgna prawego i lewego mięśnia skośnego brzucha zewnętrznego łączą się ze sobą na dolnej powierzchni brzucha wzdłuż linii białej. Mięśnie ścian jamy brzusznej wraz z dolnym odcinkiem ostatniego żebra nazywane są w tuszy wołowej łatą. Część z tych mięśni wchodzi także w skład rostbefu.
Mięśnie kończyny przedniej
Mięśnie te podzielić można na poszczególne zespoły w zależności od miejsca występowania i pełnionych funkcji. Rozróżniamy więc:
a - mięśnie tułowiowo-kończynowe,
b - mięśnie łopatki i ramienia,
c - mięśnie przedramienia,
d - mięśnie ręki.
Mięśnie tułowiowo-kończynowe składają się z mięśni zespalających staw barkowy. W skład omawianego zespołu mięśni wchodzą:

  • mięsień zębaty dobrzuszny łączący kończynę przednią z tułowiem. Jest on silnie uścięgniony i otoczony grubą powięzią mającą swój przyczep na wyrostkach kolczystych kręgów tworzących kłąb;
  • mięsień czworoboczny i mięsień równoległoboczny, przytwierdzające łopatkę do tułowia;
  • mięśnie łączące kość ramieniową z tułowiem i głową, do których przede wszystkim zaliczamy: mięsień ramienno-głowowy, mięsień najszerszy grzbietu, mięsień mostkowo-żuchwowy oraz mięsień piersiowy powierzchniowy i głęboki.

Mięśnie łopatki i ramienia (mięśnie obrębu barku) działają na staw barkowy i łokciowy. W skład tego zespołu wchodzą:
- mięśnie zginające staw barkowy - mięsień naramienny, mniejszy i większy;
- mięśnie prostujące staw barkowy - mięsień nadgrzebieniowy i mięsień kurczowo-ramieniowy,
- mięśnie ustalające staw barkowy - mięsień podgrzebieniowy i podłopatkowy;
- mięśnie zginające staw łokciowy - mięsień dwugłowy ramienia i mięsień ramieniowy;
- mięśnie prostujące staw łokciowy - mięsień napinacz powięzi przedramienia i mięsień trójgłowy ramienia.
Największym i jednocześnie najbardziej wartościowym mięśniem z omawianej grupy jest mięsień trójgłowy ramienia. Jest on zasadniczą częścią składową łopatki w przypadku wieprzowiny oraz mięsa bez kości z łopatki w tuszy wołowej.
Mięśnie przedramienia tworzą zespół mięśni zginaczy i prostowników stawu nadgarstkowego i stawów palcowych. Mięśnie te zawierają dosyć dużo ścięgien zbudowanych z tkanki łącznej włóknistej zbitej. Tkanka ta charakteryzuje się dużą zawartością włókien klejodajnych.
Mięśnie ręki składają się z kilku mięśni międzykostnych. Niektóre z nich są niemal całkowicie uścięgnione.
Mięśnie kończyny tylnej
Są to mięśnie silniej rozwinięte niż mięśnie kończyny przedniej i należą do najlepszych gatunkowo pod względem technologicznym.
Dotyczy to zwłaszcza mięśni działających na staw biodrowy i łączących kończynę tylną z miednicą. Ze względu na miejsce występowania i pełnione funkcje można wyróżnić następujące zespoły:
a - mięśnie miednicy i uda,
b - mięśnie podudzia,
c - mięśnie stopy.
Dotyczy to zwłaszcza mięśni działających na staw biodrowy i łączących kończynę tylną z miednicą. Ze względu na miejsce występowania i pełnione funkcje można wyróżnić następujące zespoły:
a - mięśnie miednicy i uda,
b - mięśnie podudzia,
c - mięśnie stopy.
Mięśnie miednicy i uda składają się z mięśni działających na staw biodrowy i kolanowy i wzmacniających połączenie stawowe kości udowej z miednicą:

  • zespół zginaczy stawu biodrowego - bardzo silnie rozwinięty mięsień biodrowo-lędźwiowy, ciągnący się od kręgów lędźwiowych do krętarza mniejszego kości udowej oraz mięsień napinacz powięzi szerokiej uda i mięsień najdłuższy uda;
  • zespół prostowników stawu biodrowego, decydujących jednocześnie z uwagi na miejsce położenia o kształcie zadu zwierzęcia - mięsień pośladkowy powierzchniowy i środkowy. Leżący pod nimi mięsień pośladkowy głęboki pełni poważną funkcję przy odwodzeniu kończyny tylnej. Zespół mięśni pośladkowych nazywany jest krzyżową bez kości (w tuszy wołowej). Do prostowania stawu biodrowego przyczyniają się także mięśnie zginacze stawu kolanowego i prostownik stawu kolanowego, a mianowicie mięsień dwugłowy uda i mięsień półścięgnisty, a także prostownik stawu kolanowego i przywodziciel kończyny tylnej, którym jest mięsień pólbłoniasty. Mięsień dwugłowy uda wchodzi w skład zrazowej dolnej, a mięsień pólbłoniasty - zrazowej górnej. Ten ostatni jest jednym z największych, cennych mięśni uda, położony pomiędzy guzem kulszowym a kością piszczelową. Mięsień półścięgnisty tworzy w przypadku wołowiny tzw. ligawę (białą pieczeń);
  • zespół mięśni przywodzących kończynę tylną, leżących na powierzchni przyśrodkowej uda - mięsień przywodziciel uda, mięsień smukły oraz mięsień łonowy;
  • zespół zginaczy stawu kolanowego - mięsień podkolanowy, ciągnący się od kości udowej do piszczelowej, oraz wspomniane poprzednio mięsień dwugłowy uda oraz mięsień półścięgnisty;
  • prostownik stawu kolanowego, jakim jest mięsień czworogłowy uda, należący do najpotężniejszych tej partii ciała i wchodzący w skład szynki jako jeden z ważniejszych jej elementów. Nazywany jest on myszką. Składa się z czterech głów, które kolejno noszą nazwy mięśnia prostego uda, mięśnia szerokiego bocznego, mięśnia szerokiego przyśrodkowego oraz mięśnia szerokiego wewnętrznego. Mięsień czworogłowy uda rozpoczyna się od kości biodrowej i udowej, a kończy się na kości piszczelowej i rzepce kolanowej.

Mięśnie podudzia składają się ze zginaczy i prostowników stawu skokowego i stawów palców:

  • zespół zginaczy stawu skokowego, do którego zaliczamy mięsień piszczelowy przedni oraz prawie całkowicie uścięgniony mięsień strzałkowy trzeci;
  • zespół prostowników stawu skokowego, do którego należy przede wszystkim mięsień trójgłowy łydki. Dwie z głów tego mięśnia kończą się na guzie piętowym silnie rozwiniętym ścięgnem Achillesa. Do prostowania stawu skokowego przyczyniają się także omówione poprzednio mięsień dwugłowy uda oraz mięsień półścięgnisty;
  • zespół zginaczy i prostowników stawów palcowych.

Mięśnie stopy, podobnie jak w przypadku kończyny przedniej,
utworzone są przez silne uścięgnione mięśnie międzykostne.

6. SKŁAD CHEMICZNY MIĘŚNI

Głównym składnikiem mięśni jest woda, której zawartość waha się w granicach 75-80%. Na suchą masę składają się w 16-20% białka oraz w 4-5% inne związki chemiczne, jak cukry, tłuszcze, sole mineralne, witaminy, enzymy oraz charakterystyczne substancje związane z kurczliwością włókienek mięśniowych lub stanowiące pośrednie produkty przemiany materii. Skład chemiczny tkanki mięśniowej jest względnie stały. Większe różnice obserwuje się w składzie chemicznym mięsa w zależności od stopnia utuczenia zwierzęcia. Wynika to bowiem z różnych proporcji pomiędzy tkanką mięśniową a tłuszczową.
Białka występujące w tkance mięśniowej podzielić można na pięć zasadniczych grup: albuminy (m.in. miogen), globuliny (m.in. miozyna i aktyna), skleroproteiny (kolagen, elastyna) oraz chromoproteiny (mioglobina). Na szczególne wyróżnienie zasługują miozyna i aktyna, które po połączeniu ze sobą w akt o miozynę decydują o kurczliwości włókienek mięśniowych. Białka te stanowią ok. 50% wszystkich białek znajdujących się w tkance mięśniowej. Mioglobina natomiast gra ważną rolę w zaopatrywaniu tkanki mięśniowej w tlen. Białko to bowiem ma zdolność wiązania tlenu znajdującego się W oksyhemoglobinie. Mioglobina stanowi jednocześnie barwnik decydujący o swoistym zabarwieniu tkanki mięśniowej.
Z cukrów znajdujących się w mięśniach wyróżnić można przede wszystkim glikogen oraz glukozę. Glikogen jest głownie zapasowym materiałem energetycznym, z którego czerpana jest energia niezbędna do pracy mięśni.
Tkanka mięśniowa zawiera mało, bo około 1%, tłuszczów, O wicie więcej tłuszczów znajduje się w tkance łącznej otaczającej włókienka mięśniowe.
Z innych związków organicznych, wchodzących w skład tkanki mięśniowej, wymienić trzeba kwas adenozynotrójfosforowy (ATP), kreatynę, fosfokreatynę oraz kwas mlekowy. Związki te odgrywają poważną rolę w kurczliwości tkanki mięśniowej.
W skład związków mineralnych wchodzą głównie: sód, potas, wapń, magnez, cynk, żelazo, fosfor, siarka, krzem, chlor oraz dwutlenek węgla.

7. FIZJOLOGIA MIĘŚNI POPRZECZNIE PRĄŻKOWANYCH

Fizjologia jest nauką zajmującą się badaniem procesów życiowych organizmu, jego narządów, tkanek i komórek. Pod pojęciem fizjologii mięśni należy zatem rozumieć naukę, której przedmiotem badań są wszelkie procesy zachodzące w mięśniach podczas ich pracy i wypoczynku.
Każda żywa komórka, a więc i komórka mięśniowa, charakteryzuje się pobudliwością, czyli zdolnością reagowania na podniety. Podnietą jest każda nagła zmiana w środowisku zewnętrznym, będąca w stanie wywołać reakcję żywej komórki, tkanki czy całego organizmu. Ważne jest podkreślenie, że zmiana w środowisku musi wystąpić nagle. Do powolnych zmian środowiska organizm przystosowuje się i przestaje reagować. Każda komórka czy tkanka posiada specyficzny dla siebie i konkretnych podniet próg pobudliwości. Siła podniety musi być tak duża, aby go przekroczyła i spowodowała reakcję. Przy zbyt silnych podnietach reakcja też nie nastąpi, może natomiast mieć miejsce uszkodzenie komórki czy tkanki. Trzecim warunkiem wywołania reakcji jest działanie podniety przez określony czas.
Reakcją mięśnia na podniety jest skurcz. Objawia się on zmianą długości bądź napięcia mięśnia. Skurcz ten spowodowany jest zmianą układu białek - miozyny i aktyny.
Przy zmianie długości mięśnia, czyli przy zbliżeniu lub oddaleniu się jego przyczepów, mięsień może podnieść lub przesunąć określoną masę, a więc może wykonać pracę. Taki skurcz mięśnia nazywamy skurczem izotonicznym. Ten typ skurczu przeważa w świecie zwierząt.
Przy zmianie napięcia długość mięśnia pozostaje bez zmiany. W tym przypadku wzrasta siła mięśnia, ale nie może on wykonać żadnej pracy. Ten typ skurczu, zwany izometrycznym, obserwować można np. przy próbie pociągania przez konia zbyt ciężkiego wozu.
Skurcz mięśni następuje pod wpływem impulsów przekazywanych komórkom mięśniowym przez układ nerwowy. W warunkach laboratoryjnych skurcz mięśnia może być wywołany przez podniety sztuczne, np. działanie prądu elektrycznego, kwasu czy ukłucie igłą. Pojedynczy bodziec, działający przez bardzo krótki czas, wywoła pojedynczy skurcz mięśnia trwający 0,01-0,15 s. Po skurczu pojedynczym mięsień powraca do normy. Ilustruje to wykres:


Gdy jednak zastosujemy szereg podniet, występujących po sobie w odstępach krótszych niż trwa skurcz pojedynczy, obserwować będziemy zjawisko coraz większego skurczania się mięśnia. Trwać to będzie do momentu, gdy mięsień będzie tak skurczony, że dalsze podniety utrzymywać go będą w stałej fazie skurczu. Długotrwały skurcz mięśnia nosi nazwę skurczu tężcowego. Jest to charakterystyczny skurcz dla mięśni szkieletowych. Przy skurczach pojedynczych niemożliwe byłoby trwające dłuższy czas napięcie, co jest warunkiem wykonywania skoordynowanych czynności.
Mięśnie szkieletowe kurcząc się mogą wykonywać pracę. Zewnętrznym przejawem pracy mięśni jest ruch. W czasie pracy mięśni uwalnia się energia chemiczna. Energia ta w niewielkim tylko stopniu, nie przekraczającym 20 - 30%, zamieniana jest na energię mechaniczną. Pozostała część energii chemicznej zamieniana jest na energię cieplną, służącą m.in. do utrzymywania stałej temperatury ciała. W przypadku intensywnej pracy mięśni nadmiar ciepła jest przez organizm wydalany głównie przez skórę, zapobiega to przegrzaniu organizmu.
W czasie pracy mięśni, obok powstawania dużej ilości energii cieplnej, obserwuje się także wzrost zawartości w mięśniach produktów przemian chemicznych (głównie kwasu mlekowego), ubytek tlenu, a także inne zmiany w organizmie, jak przyspieszenie rytmu pracy serca, wzrost ciśnienia krwi, natężenie pracy układu oddechowego. Zmiany te prowadzą do zmęczenia mięśni. Na szybkość występowania objawów zmęczenia ma wpływ właściwy rytm pracy oraz trening mięśni. Po wystąpieniu objawów zmęczenia niezbędna jest przerwa w pracy umożliwiająca organizmowi powrót do stanu normalnego.
W pewnych warunkach powstają nienaturalne skurcze mięśni, np. przy niewłaściwym stąpnięciu, przy zbyt wytężonym wysiłku, w zbytnio zimnej wodzie. Skurcze takie połączone z bólem nazywamy kurczami lub przykurczami. Podobny charakter ma stężenie pośmiertne. Istotą stężenia pośmiertnego jest utrata elastyczności i stwardnienie mięśni, oraz nagromadzenie się w nich dużej ilości kwasu mlekowego. Stężenie pośmiertne występuje w 3-6 godzin po śmierci zwierzęcia, a ustępuje w 12-14 godzin. Ustępowanie tego stężenia jest wynikiem działania enzymów.

8. CHEMIZM SKURCZU MIĘŚNI

Procesy chemiczne związane ze skurczem mięśni są bardzo skomplikowane i mało dotychczas zbadane. Podstawową rolę odgrywa w tym procesie aktomiozyna. Energia do skurczu czerpana jest z rozpadu wysokoenergetycznych związków fosforowych, głównie kwasu adenozynotrójfosforowego (ATP). Energia chemiczna powstająca w wyniku tego rozpadu zamieniana jest na energię mechaniczną skurczu oraz częściowo na energię cieplną. W procesie skurczu i rozkurczu mięśni biorą
także udział jony potasu, magnezu oraz wapnia.
W wyniku procesów chemicznych związanych ze skurczem następuje ubytek kwasu adenozynotrójfosforowego. Aby więc mięsień mógł wykonywać dalszą pracę, kwas ten musi być stale odnawiany. Następuje to między innymi dzięki energii uzyskiwanej przez organizm w czasie oddychania.

9. FIZJOLOGIA MIĘŚNI GŁADKICH

Mięśnie zbudowane z tkanki mięśniowej gładkiej różnią się od mięśni szkieletowych nie tylko budową, ale także fizjologią czynności. Odmienność budowy i czynności fizjologicznych mięśni gładkich jest wynikiem ich przystosowania się do pełnienia innych funkcji w organizmie. O ile mięśnie szkieletowe przystosowane są do wykonywania skoordynowanych z aktualnymi potrzebami organizmu i regulowanych układem nerwowym okresowych ruchów, to mięśnie gładkie występujące w narządach wewnętrznych działają stale i niezależnie od woli zwierzęcia. Dzięki stałemu napięciu i skurczom mięśni gładkich może bez przerwy pracować układ krwionośny czy pokarmowy. Stwierdzono także, że nawet wyizolowane z organizmu i odłączone od układu nerwowego mięśnie gładkie kurczą się przez dłuższy jeszcze czas. Wynika z tego, że mięśnie te działają automatycznie, a pobudzenia ze strony układu nerwowego pełnią jedynie funkcję regulatora częstotliwości skurczów. Wyjątek stanowią mięśnie gładkie występujące w pęcherzu moczowym i tęczówce oka, które dla skurczu potrzebują pobudzenia nerwowego.
Istotną cechą mięśni gładkich jest powolność skurczu. O ile w przypadku mięśni poprzecznie prążkowanych skurcz pojedynczy trwa 0,01-0,15 s, to pojedynczy skurcz mięśnia gładkiego trwa nieraz 1 min. i dłużej.
Procesy chemiczne zachodzące podczas skurczu mięśni gładkich są podobne, jak w przypadku mięśni poprzecznie prążkowanych. Podobnie również przedstawia się zużycie energii przy skurczu mięśni gładkich. Jednakże raz już osiągnięte napięcie mięśni gładkich utrzymuje się nawet przez kilka godzin bez zużywania dodatkowej energii, a więc bez objawów zmęczenia. Tym przede wszystkim należy tłumaczyć możliwość stałej pracy poszczególnych układów wewnętrznych.

Autor: Jeremiasz Salwa
Nadesłał: Maxell

Dodaj komentarz

Uwaga!
Administracja nie posiada żadnych dodatkowy zdjęć/planów/projektów dotyczących
prezentowanych na stronie wędzarni!

Kod antyspamowy
Odśwież